Μουζουρίδης Χαράλαμπος – Θεολόγος
Η μεγάλη αξία της ελευθερίας δεν φαίνεται μόνο
από τους αγώνες που έγιναν, γίνονται και θα γίνονται σ’ ολόκληρη την ανθρωπότητα,
αλλά και από την ενανθρώπηση του Υιού του Θεού, του δευτέρου προσώπου της Αγίας
Τριάδος, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, που μας ελευθέρωσε από την αιχμαλωσία
του διαβόλου, τα σκοτάδια της αγνωσίας, της πλάνης και του ψεύδους. Ο Χριστός είναι
«ο Ελευθερωτής και Σωτήρας των ψυχών και των σωμάτων ημών».
Το δώρο της ελευθερίας δόθηκε από το Θεό στον άνθρωπο
από καταβολής κόσμου. Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «κατ’ εικόνα Του». «Και εποίησεν
ο Θεός τον άνθρωπον, κατ’ εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν». (Γέν. 1, 27). Ο άνθρωπος
είναι προικισμένος με τις ιδιότητες του Θεού. Είναι αυτοσυνείδητη ύπαρξη, ελεύθερη
και αυτεξούσια. Διότι, αν ο άνθρωπος δεν έχει συνείδηση, δεν μπορεί να είναι ελεύθερος,
αλλά εξουσιάζεται από άλλους και είναι ανάξιος τέτοιας τιμής και υψηλού προορισμού,
που έθεσε ο θείος Δημιουργός. Όταν ο άνθρωπος χάσει αυτήν την τιμή και την ελευθερία
εξισώνεται με τα άλλα ζώα. «Άνθρωπος εν τιμή ών, ού συνήκεν, παρασυνεβλήθη τοις
κτήνεσι τοις ανοήτοις». Στην αιχμαλωσία υποτάσσονται οι ενέργειές του και οι σκέψεις
του είναι εγκλωβισμένες σε περιορισμένο κύκλο. Οι έννοιες του καλού και του αγαθού
είναι άγνωστες στον ανελεύθερο, αφού στο σκοτάδι της αγνωσίας και της πλάνης δεν
βλέπει φως αλήθειας. Έτσι, καθίσταται ανήθικος, γίνεται ασυνείδητος με τον νου νωθρό
και αδρανή.
Ο άνθρωπος από τα χέρια του Δημιουργού ακτινοβολούσε
αγαθότητα, σοφία και δύναμη. Ο Θεός δεν του ήταν άγνωστος, αφού καθημερινά συνομιλούσε
μαζί Του «κατά το δειλινόν» και επικοινωνούσε με την αγάπη. Το κακό του ήταν άγνωστο
μέχρι που παρέκκλινε από το αγαθό και πορεύτηκε με την λάθος επιλογή στο κακό. Έχασε
την ηθική ελευθερία με τη διάπραξη του κακού και εξομοιώθηκε με τα υπόλοιπα άγρια
ζώα, που δεν έχουν συνείδηση. Ο άνθρωπος που δεν παραμένει στο αγαθό, αιχμαλωτίζεται
στη δύναμη των ενστίκτων, σκοτίζεται ο νους του και χάνει την ελευθερία του με την
υποταγή στα πάθη. Η ανελευθερία φανερώνει την αλογία της ψυχής. Η νοερή φύση είναι
αυτοκίνητη, δηλαδή πορεύεται με δική της δύναμη, ενώ η ανελεύθερη ψυχή είναι ετεροκίνητη
– αλυσοδεμένη, σύρεται και φέρεται ασυνείδητα, χωρίς τη θέλησή της. Ο ελεύθερος
είναι και υπεύθυνος, ενώ ο ασυνείδητος απαλλάσσεται, γιατί δεν έχει σώας τας φρένας.
Η θεϊκή ελευθερία διατηρείται όταν διαπράττεται
μόνο το αγαθό. Αυτό είναι όρος ζωής. Με τη διάπραξη του κακού έχουμε κακή χρήση
της ελευθερίας και απώλεια της εν Χριστώ ζωής. Ο Χριστός, κατά τον άγιο Ισαάκ τον
Σύρο, ήλθε να γιατρέψει την αρρωστημένη και εξαρτημένη θέλησή μας. Η ψυχή που διαπράττει
την αμαρτία είναι δούλη, ενώ η αυτεξούσια παραμένει αυτοκρατορική και ηγεμονική
με τη διάπραξη του αγαθού. Όταν ο άνθρωπος εργάζεται και βιώνει το αγαθό είναι ευλογημένος,
ενώ αυτός που δουλεύει στην αμαρτία και στο κακό είναι καταραμένος. Η αληθινή ελευθερία
βρίσκεται στη συνταύτιση της ανθρώπινης θέλησης με το θέλημα του Θεού. Όταν ο άνθρωπος
προσαρμόζει το θέλημά του στο θέλημα του διαβόλου, χάνει την ελευθερία που του έδωσε
ο Θεός. Η παραμονή στο αγαθό με την τήρηση του θείου νόμου είναι όρος ζωής. Το κακό,
ως αδημιούργητο, είναι ανυπόστατο και δεν έχει χώρο στην εν Θεώ ζωή. Γι’ αυτό, το
κακό που είναι δημιούργημα της κακής χρήσης της ελευθερίας, είναι παρέκκλιση και
πτώση και έσχατη δουλεία στο σκοτάδι της αγνωσίας. Άρα, λέει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός,
«κακία δεν είναι τίποτα άλλο, παρά μόνο η αμαρτία, δηλαδή η αποτυχία και η παρακοή
του θείου Νόμου». Επομένως, το αυτεξούσιο είναι μέγιστο αγαθό, που πρέπει να το
χρησιμοποιούμε στην εξουσία και χαλιναγώγηση των αμαρτωλών και «ψεκτών» παθών, και
όχι να υποτάξουμε το αυτεξούσιο στα άλογα πάθη, ζώντας με παράλογο και κτηνώδη
τρόπο. Ο άνθρωπος, παρακούοντας στο θέλημα του Θεού, νεκρώνεται και υπακούοντας
στο θέλημα του Θεού, μπορεί να εξασφαλίσει την σωτηρία και την αιώνια ζωή. Επομένως,
η τήρηση των εντολών του Θεού είναι όρος ζωής. Η κακή χρήση της ελευθερίας με τη
μη εφαρμογή του θείου θελήματος οδηγεί στο θάνατο.
Η
ηθική ελευθερία και το αυτεξούσιο είναι απαραβίαστα. Ο ίδιος ο Σωτήρας Χριστός ούτε
επηρεάζει ούτε παραβιάζει την ελευθερία του ανθρώπου, αλλά προσκαλεί : «Εί τις θέλει
οπίσω μου ελθείν…». Για να ακολουθήσει, όμως, κάποιος το Χριστό, που είναι η ΑΛΗΘΕΙΑ
και η ΖΩΗ , είναι απαραίτητο πρώτα να απαρνηθεί τον εαυτό του και δεύτερο να σηκώσει
το σταυρό του. Απάρνηση του εαυτού μας είναι η απόταξη του παλαιού ανθρώπου των
αμαρτωλών παθών που γίνεται με την εκούσια μετάνοια. Αληθινή μετάνοια είναι το μίσος
προς την αμαρτία, που είναι το μεγαλύτερο κακό, ο έσχατος εχθρός. Ο θάνατος του
παλαιού ανθρώπου γίνεται προϋπόθεση σωτηρίας και ανάδειξης της νέας εν Χριστώ ζωής.
Όπως ο σπόρος, αν δεν λιώσει στο έδαφος, δεν βλαστάνει το νέο φυτό. Λέει ο Χριστός
: «Εκείνος που θέλει να σώσει την ψυχή του, θα τη χάσει και αυτός που θα χάσει την
ψυχή του για χάρη μου, θα τη σώσει» ( Λουκ. 9, 24 ).
Η άρση του σταυρού είναι η
εκούσια συμπόρευση και συσταύρωση με το Χριστό. Είναι ο θεληματικός αγώνας υπομονής
κάθε θλίψης και κακοπάθειας. Είναι η αγωνία, ο πόθος και η αγάπη για το Θεό και
την σωτηρία του πλησίον. Η χριστιανική αγάπη είναι μαρτυρική, σταυρωμένη.
Συμπερασματικά, αυτοί που
είναι εν Χριστώ ελεύθεροι βρίσκονται στο γαλήνιο λιμάνι της βασιλείας του Θεού,
οι δε ψευδοελεύθεροι στην ταραχώδη και σκοτεινή βασιλεία του διαβόλου. Οι πράξεις
της εν Χριστώ ελευθερίας οδηγούν στη θέωση και οι ανελεύθερες στην αποκτήνωση.
Το βασικό χαρακτηριστικό της αληθινής ελευθερίας είναι η αγάπη και η παραμονή στο
αγαθό, που είναι ο Θεός. Αντίθετα, το χαρακτηριστικό της ψευδώνυμης ελευθερίας είναι
η αγάπη και η εφαρμογή του νόμου της αμαρτίας, του θελήματος του διαβόλου. Λέει
ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος : «Το να υποταχθείς και να παραδώσεις τον εαυτό σου
στην ικανοποίηση των παθών είναι έσχατη δουλεία, και πραγματική ελευθερία,
αναμφίβολα, είναι μόνο το να απομακρυνθείς από αυτά».
Τέλος, «Εί ουν ο Υιός ελευθερώσει
ημάς, όντως ελεύθεροι έσεσθε» (Ιωάν. 8, 36). «Εάν, λοιπόν, σας ελευθερώσει ο
Υιός, θα είσαστε όντως (αληθινά – πραγματικά) ελεύθεροι».